می‌گیرد یا کیفر ) ، اعمالش که بر می‌گردد به شخص او بر می‌گردد ، یعنی‌ مسأله بقای شخصیت که آن که در آخرت است واقعا همین شخص است . این را خیال نمی‌کنم ه یچ کس انکار داشته باشد و بگوید دنیایی وجود دارد و افراد و اشخاص در اینجا معدوم می‌شوند ، بعد دنیای دیگری به وجود می‌آید ، در آنجا هم یک چیزهایی صورت می‌گیرد اما دیگر این اشخاص در آنجا وجود ندارند . نه ، این دیگر از ضروریات است . خیال نمی‌کنم احدی در این جهت‌ تردید داشته باشد که واقعا همین " من " که در اینجا هستم ، همین " من‌ " در آنجا هستم ( سعید یا شقی ) . این بقای " من " را ما چطور توجیه‌ می‌کنیم ؟ آنهایی که قائل به روح بودند اعم از آنهایی که می‌گفتند روح دو مرتبه به‌ همین دنیا بر می‌گردد یا آنهایی که می‌گفتند دیگر روح بر نمی‌گردد ، روح به‌ دنیای آخرت می‌رود و هرگز بر نمی‌گردد مشکل از این نظر بر ایشان حل شده‌ بود ، می‌گفتند شخصیت من به این بدن من نیست ، شخصیت من به آن روح من‌ است که با مردن من از من جدا می‌شود ، این بدن من هر وضعی که به سرش‌ بیاید به شخصیت من ارتباط ندارد . مثل این است که وقتی لباس من را از تن من کنده باشند ، بعد هر وضعی به سرش بیاید : کسی دیگر بپوشد ، آنرا بردارند با قیچی تکه تکه کنند ، در تیزاب بیندازند و اصلا بکلی از بین‌ برود ، در شخصیت من تأثیر ندارد . این بدن بعد از مردن من هر چه به سرش‌ بیاید ، در بقای شخصیت من تأثیری ندارد ، من او هستم . منتها آنهایی که می‌گفتند بعد ما باید دو مرتبه به این بدن برگردیم ، دچار اشکالات دیگری می‌شوند ، نه از ناحیه بقای شخصیت [ بلکه ] از نظر دیگر . می‌گفت این بدن من بعد خاک می‌شود ، دو مرتبه جزء گیاه می‌شود ، دو مرتبه جزء بدن حیوان یا یک انسان دیگری می‌شود ، یا اگر بدن حیوان شد حیوان جزء بدن انسان می‌شود ، یعنی بدن من بار دیگر بدن کسی دیگر می‌شود ، باز بار دیگر جزء بدن کسی دیگر می‌شود و . . . بسا هست این ذراتی که‌ امروز مثلا به صورت انگشت در اینجا وجود دارد ، بعد از مثلا صد سال و هزار سال دیگر به صورت ماده‌ای که چشم یک کس دیگر را تشکیل می‌دهد به‌ وجود بیاید . آنوقت اگر بنا بشود که روحها برگردد به بدنهای اول ، این‌ بدنهایی که تا حالا پیکر صدها و هزارها روح قرار گرفته ، به بدن کدامیک‌ از اینها بر گردد ؟ شبهه معروف " آکل و مأکول " که می‌گفتند همین بود . آنهایی که می‌گفتند روح به این بدن بر نمی‌گردد ، روح به عالم آخرت می‌رود و عالم آخرت خودش یک عالم جسمانی